โรคจิตเภท
(Schizophrenia)
นิยามของโรคจิตเภท
โรคจิตเภทเป็นภาวะสุขภาพจิตที่ค่อนข้างรุนแรง ส่งผลต่อความคิด ความรู้สึก และพฤติกรรมของผู้ป่วย เช่น หูแว่ว เห็นภาพหลอน ความหลงผิด มีความเชื่อมั่นในสิ่งที่ไม่เป็นความจริง ผู้ป่วยโรคจิตเภทจึงอาจดูเหมือน “หลุดออกจากความเป็นจริง” ทำให้การใช้ชีวิตประจำวันเป็นเรื่องลำบากมาก จนอาจไม่สามารถทำหน้าที่ต่างๆได้ เช่น การดูแลตนเอง การประกอบอาชีพ การเข้าสังคม เป็นต้น
จากการศึกษาวิจัย พบว่า ผู้ป่วยจำนวนมากไม่รู้ว่าตนเองป่วย หรือไม่ยอมเข้ารับการรักษา ทำให้ผู้ป่วยมีอาการรุนแรงขึ้น ต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลบ่อยกว่าเดิม มีปัญหาในการคิด การประมวลผล การเข้าสังคม และมีความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บหรือเสียชีวิตเพิ่มขึ้น
ในทางกลับกัน หากได้รับการรักษาอย่างรวดเร็วตั้งแต่ระยะแรก จะช่วยควบคุมอาการก่อนที่จะเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง ทำให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตและผลลัพธ์ระยะยาวที่ดีกว่าอย่างชัดเจน
อาการของโรคจิตเภท
โรคจิตเภทมีลักษณะเด่นคือความบกพร่องอย่างมากในการรับรู้ความเป็นจริง และการเปลี่ยนแปลงทางพฤติกรรม ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับอาการต่อไปนี้
อาการด้านบวก (positive symptoms)
เป็นอาการที่แสดงออกมาทางความคิดและพฤติกรรมที่ผิดปกติมากกว่าคนทั่ว ๆ ไป ได้แก่
- อาการหลงผิด (delusion) คือการมีความคิดหรือความเชื่อที่ไม่ตรงกับความเป็นจริงซึ่งไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้เช่น การหลงผิดว่ามีคนจะมาทำร้าย การหลงผิดว่าตนเองยิ่งใหญ่ มีความสามารถพิเศษ เป็นต้น
- อาการประสาทหลอน (hallucination) ผู้ป่วยอาจได้ยิน กลิ่น เห็น สัมผัส หรือรับรู้สิ่งที่ไม่มีอยู่จริง
- การพูดแบบไม่มีระเบียบแบบแผน (disorganized speech) คือการพูดในลักษณะที่หัวข้อวลีหรือประโยคที่กล่าวออกมาไม่สัมพันธ์กัน เช่น การเปลี่ยนเรื่องที่พูดจากเรื่องหนึ่งไปสู่อีกเรื่องหนึ่งซึ่งไม่มีความสัมพันธ์กันเลยเป็นต้น
- พฤติกรรมแบบไม่มีระเบียบแบบแผน (disorganized behavior)คือ พฤติกรรมที่ผิดแปลกไปอย่างมากจากธรรมเนียมปฏิบัติของคนทั่วไปในสังคม เช่น ไม่ใส่เสื้อผ้า การเล่นอุจจาระ ปัสสาวะ เป็นต้น
- พฤติกรรมเคลื่อนไหวผิดแปลกไปจากปกติ(catatonic behavior) เช่น การเคลื่อนไหวมากเกินไปน้อยเกินไป หรือนิ่งแข็งอยู่กับที่
อาการด้านลบ (negative symptoms)
เป็นอาการผู้ป่วยที่แสดงออกมาขาด หรือบกพร่องจากสิ่งที่คนทั่วไปควรมี ได้แก่
- อารมณ์ทื่อ (blunted affect) และเฉยเมย
- ความคิดอ่านและการพูดลดลง
- ขาดความสนใจในการเข้าสังคมและกิจกรรมที่เคยสนใจ
- ไม่ดูแลสุขภาพอนามัยส่วนตัว
อาการด้านการรู้คิด (cognitive symptoms)
- ความสามารถในการจัดการ การตัดสินใจ การวางแผน (executive function) ลดลง
- ความสามารถในการคงความใส่ใจ (attention) ลดลง
- ความจำเพื่อใช้งาน (working memory) บกพร่อง คือ ความสามารถในการจดจำข้อมูลเฉพาะหน้าลดลง
นอกจากนี้ ผู้ป่วยโรคจิตเภทมักประสบปัญหาด้านความสามารถทางสติปัญญาอย่างคงที่ เช่น ความจำ การจดจ่อ และการแก้ปัญหา
สาเหตุของโรคจิตเภท
แม้สาเหตุของโรคจิตเภทยังไม่เป็นที่ปรากฎแน่ชัด แต่มีงานวิจัยที่ชี้ว่าโรคนี้เกี่ยวข้องกับความผิดปกติบางอย่างของโครงสร้างสมอง รวมถึงปัจจัยหลายอย่างที่ทำให้บุคคลมีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคจิตเภทมากขึ้น ได้แก่
- ปัจจัยทางพันธุกรรม หากพ่อแม่หรือพี่น้องมีโรคจิตเภท บุคคลนั้นจะมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น
- ความไม่สมดุลของสารเคมีในสมอง
- ประสบการณ์ชีวิต เช่น การใช้ชีวิตในความยากจน ความเครียด หรืออยู่ในสภาวะอันตราย
- ความเครียดรุนแรงและการใช้สารเสพติดหรือแอลกอฮอล์ในปริมาณมาก สามารถทำให้อาการของโรคจิตเภทที่มีอยู่เดิมแย่ลงได้
การรักษาโรคย้ำคิดย้ำทำ
แม้ว่าผู้เชี่ยวชาญจะยอมรับว่าโอกาสในการหายขาดจากโรคจิตเภทนั้นมีอยู่จริง แต่ก็เกิดขึ้นได้น้อยมาก ซึ่งการรักษาโรคจิตเภทเป็นกระบวนการระยะยาวที่ต้องใช้การดูแลแบบต่อเนื่อง โดยมุ่งลดอาการ ควบคุมการกำเริบ และช่วยให้ผู้ป่วยสามารถใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างมีคุณภาพ การรักษามักประกอบด้วยหลายวิธีร่วมกัน
- การใช้ยา โดยแพทย์จะเลือกชนิดและขนาดยาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย และผู้ป่วยควรรับประทานยาอย่างสม่ำเสมอเพื่อลดโอกาสการกำเริบของโรค
- การทำจิตบำบัด (Psychotherapy) จะช่วยให้ผู้ป่วยเข้าใจอาการของตนเองและเรียนรู้วิธีจัดการความเครียด มักใช้ร่วมกับยา เช่น การบำบัดแบบการปรับความคิดและพฤติกรรม (CBT)
- การฟื้นฟูสมรรถภาพและทักษะทางสังคม เสริมทักษะการสื่อสาร การดูแลตนเอง และการทำงาน ช่วยให้ผู้ป่วยกลับเข้าสู่สังคมหรือทำงานได้ดีขึ้น
- การให้ความรู้แก่ครอบครัว จะช่วยให้ครอบครัวเข้าใจโรคและวิธีสนับสนุนผู้ป่วยอย่างเหมาะสมและ ลดความเครียดในครอบครัวและช่วยป้องกันการกำเริบของโรค
- การดูแลต่อเนื่องและติดตามอาการ การตรวจติดตามสม่ำเสมอช่วยให้แพทย์ปรับการรักษาได้ทันเวลาช่วยลดโอกาสการกำเริบและเพิ่มคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยในระยะยาว
เราตระหนักดีว่าการเผชิญหน้ากับโรคจิตเภทนั้นเป็นเรื่องที่ยากลำบากอย่างยิ่งสำหรับทั้งตัวคุณเองและครอบครัว แต่อยากให้คุณเชื่อมั่นว่า คุณไม่ได้เผชิญกับสิ่งนี้เพียงลำพัง และโอกาสที่จะกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีนั้นมีอยู่จริงเสมอ การตัดสินใจเข้ารับการรักษาอย่างต่อเนื่องและรวดเร็วตั้งแต่เริ่มต้น จึงเป็นก้าวที่สำคัญที่สุดสู่การเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นในชีวิตคุณ เราพร้อมเดินเคียงข้างคุณในทุกย่างก้าวของการฟื้นตัว
อ้างอิง
- สุวรรณไมตรี, ส., และคณะ. (2017). คู่มือการดูแลผู้ป่วยโรคจิตเภท สำหรับโรงพยาบาลในเขตสุขภาพ (ฉบับพยาบาล/นักวิชาการสาธารณสุข). กรมสุขภาพจิต
- World Health Organization. (2025, 6 October). Schizophrenia.
- American Psychiatric Association. (n.d.). What is Schizophrenia?
